تیروئید و هرآنچه که درباره ی آن نمیدانید!

تیروئید و هرآنچه که درباره ی آن نمیدانید!

تیروئید

در این بخش میخواهیم شما را به طور کامل با کم کاری و پرکاری تیروئید آشنا کنیم. به شما عزیزان توصیه میکنیم خواندن این بخش را از دست ندهید.

تیرویید چیست؟

غده تیرویید در ناحیه جلوی گردن واقع شده و دارای دو لوب است که در دو طرف نای درست زیر حنجره قرار دارند. این غده حدود ۱۵ تا ۲۵ گرم وزن دارد. دو قسمت غده تیرویید توسط نوار نازک نسجی که به عنوان ایستموس (ISTHMUS) تیرویید نامیده می‌شود، به یکدیگر وصل گردید‌ه‌اند.

هورمون‌های تیرویید پس از ساخته شدن در این غده به جریان خون منتقل شده و بسیاری از فرآیند‌های شیمیایی را در بخش‌های مختلف بدن کنترل می‌کنند. این هورمون‌ها برای تکامل و عملکرد طبیعی مغز و سیستم عصبی و برای حفط دمای بدن و انرژی ضروری‌اند. غده تیرویید هورمون‌های خود را در خون ترشح می‌کند.

این هورمون‌ها (یعنی تری‌یدوتیرونین و تیروکسین) واکنش‌های شیمیایی عضلات، کبد، قلب و کلیه‌ها را تحت تآثیر قرار داده و برای رشد و تکامل مغز نیز ضروری‌اند. هورمون‌های تیرویید بر غده هیپوفیز اثر نموده و موجب ترشح هورمون کنترل کننده تیرویید، یعنی TSH می‌شوند که به نوبه خود موجب تحریک تیرویید می‌شود. وقتی میزان هورمون‌های تیرویید در خون کاهش می‌یابد، هیپوفیز با ترشح بیشتر TSH، تیرویید را فعال‌تر می‌کند.

 

بیماری های تیروئید کدامند؟
شایع ترین بیماری های تیروئید پرکاری و کم کاری و بزرگی غده  تیروئید است. پرکار شدن غده ی تیروئید را هیپرتیرویدیسم  می نامند و به طور مثال بیماری گریوز، آدنوم سمی و گواتر ندولر سمی جزو این دسته طبقه بندی می شود.

کم کار شدن غده ی تیروئید اصطلاحا هیپوتیرویدیسم نامیده می شود  و از جمله بیماری های آن می توان به التهاب تیروئیدی هاشیماتو اشاره کرد.
بزرگی تیروئید به علت فعالیت بیش از حد آن در بیماری گریوز و یا کم کاری تیروئید ایجاد می شود به عبارت دیگر هر دوی این بیماری ها می توانند موجب بزرگ شدن فیزیکی غده تیروئید شوند.

علاوه بر بیماری های فوق که منجر به بزرگی تیروئید می شود غده ی تیروئیدی که میزان فعالیت طبیعی داشته باشد هم ممکن است بزرگ شود که این بزرگی تیروئید را گواتر می نامند. و لذا صرف داشتن گواتر نمی تواند بر پرکاری یا کم کاری این غده دلالت داشته باشد.

کسانی که سابقه ی فامیلی مثبت سرطان تیروئید داشته و یا سابقه ی پرتو درمانی سر و گردن در کودکی به دلایل مختلف از قبیل آکنه، آدنوئید و … داشته باشند، استعداد ابتلا به سرطان تیروئید در آنها بیشتر است. همچنین افرادی که علائم تورم گردن، اختلال و سختی بلع و مشکل تنفسی داشته باشند، بایستی به پزشک متخصص مراجعه نمایند.

 

آثار عمده هورمون‌های تیرویید در بدن

۱- تولید انرژی

۲- تحریک ساخت پروتئین‌ها

۳- تأثیر در رشد و تکامل

۴- تنظیم ورود اسید آمینه، کربوهیدرات‌ها و الکترولیت‌ها به داخل سلول

۵- تأثیر روی سوخت و ساز کربوهیدرات‌ها

۶- تأثیر روی سوخت و ساز چربی‌ها

۷- تغییر در سوخت و ساز بعضی از دارو‌ها

 

۱۰ نشانه ابتلا به مشکلات تیروئیدی

وقتی غده تیروئیدتان خوب عمل نکند، می تواند بر هر جنبه از سلامتیتان، به ویژه وزن، افسردگی و سطح انرژی تان اثر بگذارد.
ازآنجاکه مشکلات تیروئیدی که تشخیص داده نشده اند می تواند به شدت موجب چاقی، بیماری های قلبی، افسردگی، اضطراب، ریزش مو، ناکارایی جنسی، ناباروری و علائم و مشکلات دیگر شوند، خیلی مهم است که مراقب وضعیت سلامتی خودتان باشید.
برای اینکه مشکل تیروئید داشته باشید لازم نیست همه این علائم را در خود مشاهده کنید. در زیر به چند مورد از متداول ترین علائم و نشانه های تیروئید اشاره می کنیم:

۱. درد مفصلی و عضله، مشکلات تونل کارپ و تاندون

درد در ناحیه عضلات و مفصل ها، ضعف دست ها و گرایش به ایجاد مشکل تونل کارپال در دست ها، تونل تارسال در ران ها و التهاب پلانتار در پاها، همه می توانند از علائم مشکلات تیروئید تشخیص داده نشده باشند.

۲. ناراحتی در گردن/بزرگ شدن گردن

احساس تورم در گردن و ناراحتی در قسمت جلویی گردن، خش دار شدن صدا یا بزرگ شدن محسوس تیروئید، همه از علائم تیروئید به شمار می روند.

۳. تغییر در وضعیت پوست و مو

پوست و مو شدیداً دربرابر مشکلات تیروئید آسیب پذیر هستند و به ویژه، ریزش مو یکی از متداول ترین علائم مشکلات تیروئید می باشد. در کم کاری تیروئید، موها معمولاً شکننده، زبر و خشک می شوند که خیلی راحت شکننده شده و می ریزند. پوست نیز ممکن است شدیداً زبر، خشک و پوسته پوسته شود. در کم کاری تیروئید، معمولاً ریزش موی غیرطبیعی در لبه بیرونی ابرو ایجاد می شود. در پُرکاری تیروئید، ریزش موی جدی اتفاق افتاده و پوست نیز حساس و نازک می شود.

۴. مشکلات گوارشی

کم کاری تیروئید معمولاً با یبوست جدی و طولانی مدت همراه است درحالیکه پُرکاری تیروئید با اسهال و سندرم روده آسیب پذیر همراه است.

۵. بی نظمی عادت ماهیانه و مشکلات باروری

کم کاری تیروئید معمولاً موجب سنگین تر شدن، دردناک تر شدن و بیشتر شدن عادت ماهیانه می شود و در پُرکاری تیروئید معمولاً عادت ماهیانه بسیار کوتاه، سبک و دیر به دیر خواهد شد. مشکلات تیروئیدی که تشخیص داده نشده و درمان نمی شوند ممکن است منجر به ناباروری نیز شوند.

۶. سابقه خانوادگی

اگر مشکلات تیروئید در خانواده شما موروثی باشند، شما بیشتر در معرض ابتلا به آنها قرار دارید. البته ممکن است از وجود این مشکل در خانواده خود اطلاع نداشته باشید، زیرا این مشکل معمولاً در میان نسل قبل به عنوان گواتر معروف بوده است. بنابراین به هر حرف و صحبتی که در خانواده درمورد گواتر و اضافه وزن ناشی از مشکل غدد پیش آمد دقت کنید زیرا همین ها می تواند به طور غیرمستقیم به مشکلات تیروئید اشاره داشته باشد.

۷. مشکلات کلسترول

بالا رفتن کلسترول، مخصوصاً وقتی به رژیم غذایی، ورزش یا داروهای پایین آورنده کلسترول واکنش پذیر نباشد، می تواند نشانه کم کاری تیروئید باشد. پایین بودن غیرطبیعی کلسترول نیر می تواند نشانه پُرکاری تیروئید باشد.

۸. افسردگی و اضطراب

افسردگی و اضطراب می توانند نشانه هایی از بیماری تیروئید قلمداد شوند. کم کاری تیروئید معمولاً با افسردگی همراه است و پُرکاری آن معمولاً با اضطراب و حملات ترس. افسردگی که به داروهای ضدافسردگی نیز واکنش نمی دهد هم می تواند نشانه یک اختلال تیروئید تشخیص داده نشده باشد.

۹. تغییرات وزن

ممکن است یک رژیم غذایی کم چربی و کم کالری را با یک برنامه ورزشی قوی دنبال کنید اما موفق به پایین آوردن وزنتان نشوید. مشکل در پایین آوردن وزن می تواند نشانه کم کاری تیروئید باشد. در پُرکاری تیروئید نیز ممکن است باوجود خوردن همان مقدار غذای قبل یا حتی بیشتر از آن وزنتان پایین بیاید. تغییرات وزن بی دلیل و غیرطبیعی می تواند نشانه های کم کاری یا پُرکاری تیروئید باشند.

۱۰. خستگی

احساس خستگی وقتی از خواب بیدار می شوید، طوریکه انگار ۸ تا ۱۰ ساعت خواب شب برایتان کافی نبوده است و قادر نیستید فعالیت های روزمره تان را شروع کنید، می تواند نشانه های مشکلات تیروئید باشد. (در پُرکاری تیروئید هم ممکن است فرد دچار بی خوابی شوید و همین باعث خسته ماندن شما در طول روز شود.)

اگر این علائم را در خود مشاهده می کنید، حتماً به پزشک مراجعه کنید تا آزمایش کامل تیروئید از شما گرفته و وضعیتتان را ارزیابی کند.

 

بیماری های تیروئید چگونه تشخیص داده می شوند؟

تشخیص اختلال عملکرد و یا وجود توده ی تیروئید به وسیله ی اخذ تاریخچه ی بیماری و معاینه ی فیزیکی شروع می شود.
علاوه بر آن آزمایش خون، مطالعات تصویر برداری و انجام FNA ، ممکن است لازم گردد.

وبرای تشخیص بیماری های تیروئید به طور کلی اقدامات زیر به کار گرفته می شود:

– ارزیابی حنجره و طناب های صوتی با استفاده از تلسکوپ فیبروپتیک یا معاینه با آینه ی ویژه

– سونوگرافی گردن و تیروئید

– انجام آزمایشات خون مربوط به عملکرد تیروئید

– اسکن رادیواکتیو تیروئید

– بیوپسی به وسیله ی FNA

– عکس ساده ی قفسه ی سینه

– انجام سی تی اسکن یا ام آر آی

 

نقش ید در بدن

ید در سال ۱۸۱۱ توسط کورتوا، یک شیمی‌دان فرانسوی که به منظور تهیه باروت برای ارتش ناپلئون کار می‌کرد، از جلبک‌‌های دریایی خشک که به عنوان منبع آهک برای ساخت نیترات پتاسیم به کار گرفته بود، به دست آمد. در سال ۱۸۲۰ یک پزشک سوئیسی به نام کوآنده، بیماران مبتلا به گواتر را با موفقیت با محلول الکلی ید درمان کرد. پس از آن شاتن، میزان ید را در مواد غذایی و آب آشامیدنی‌ اندازه‌گیری نمود و نشان داد که میزان آن در مناطق گواتر خیز نسبتا پایین است و پس از آن در سال ۱۹۲۰ کندال و استنبرگ توانستند ماد‌ه‌ای حاوی ید را که تیروکسین نامیدند، به صورت متبلور از تیرویید جدا کنند.

مهم‌ترین مورد استفاده ید در بدن، شرکت آن در ساختمان هورمون‌های تیروییدی است. اگرچه تیرویید دارای مکانیسم‌هایی است که می‌تواند تا حدودی کمبود نسبی ید را جبران کند، ولی کمبود شدید ید موجب بروز اختلالات شدید در اعمال غده تیرویید می‌شود.

مصرف روزانه ید در مناطق مختلف دنیا متفاوت است. به طوری که در کشور‌های غربی به دلیل افزودن ید به نان و نمک و سایر مواد غذایی، مصرف روزانه ید در حدود ۵۰۰ میکروگرم و در سایر کشورها میزان متوسط مصرف روزانه در حدود ۱۵۰تا ۲۰۰ میکروگرم است.

نیاز روزانه ید در هر فرد به طور متوسط بین ۷۰ تا ۱۰۰ میکروگرم است که ۵ تا ۱۰ درصد آن از طریق آب آشامیدنی و بقیه از طرق دیگر تامین می‌شود.

بهترین و غنی‌ترین منابع غذایی حاوی ید، ماهیان و سایر مواد غذایی دریایی هستند، چون برف و باران موجب شسته شدن ید سطحی ارتفاعات و دامنه‌های آن شده و به تدریج که آب‌ها به دریا سرازیر می‌شوند، فرآورده‌ها و محصولات غذایی دریایی، ید بیشتری جذب می‌کنند.
وظایف زیستی تیرویید

افزایش سوخت و ساز بدن، تاثیر اصلی هورمون‌های تیروییدی است. این هورمون‌ها سوخت و ساز قندها و چربی‌ها را افزایش می‌دهند. آنها باعث تحریک ساخت پروتئین نیز می‌شوند. بنابراین هورمون‌های تیرویید برای رشد طبیعی بدن ضروری هستند.
کم‌کاری تیرویید (هیپوتیروییدیسم)

این کلمه به معنی ناکافی بودن مقدار هورمون تیرویید در بدن است و با سنجش مقادیر کم هورمون‌های تیرویید در خون، تشخیص داده می‌شود.

هیپوتیروییدیسم موجب تنبلی، خواب آلودگی، خشکی پوست ، عدم تحمل سرما و یبوست می‌شود و در کودکان خیلی خردسال، نه تنها موجب بروز این نشانه‌ها می‌شود، بلکه با تأخیر رشد جسمی و مغزی همراه است.

 

گواتر یعنی چه؟

اصطلاح گواتر به معنی آن است که غده تیرویید بزرگ‌تر از حد طبیعی شود (تصویر روبرو).

افرادی که کمبود ید دارند به گواتر مبتلا می‌شوند، زیرا تیرویید آنها نمی‌تواند هورمون کافی تولید نماید. با کاهش هورمون تیرویید در خون، غده هیپوفیز هورمون TSH بیشتری تولید می‌کند که این خود موجب افزایش کار تیرویید برای ترشح بیشتر هورمون می‌شود. گواتر نشانه‌ای از تلاش بدن برای جبران کمبود ید است، گرچه گواتر علل دیگری نیز دارد.
وقتی تیرویید پرکار می‌شود!

پرکاری تیرویید بیماری نسبتا شایعی است که اکثر مردم از آن غافلند یا به تشخیص آن اهمیت چندانی نمی‌دهند. پرکاری تیرویید زمانی ایجاد می‌شود که تیرویید به هر دلیلی بیش از حد عادی هورمون تولید کند. پرکاری تیرویید بیشتر در سنین ۲۰ تا۴۰ سالگی رخ می‌دهد و زنان بیش از مردان دچار این بیماری می‌شوند.

در پرکاری تیرویید نیز کم‌پشتی وسیع موهای سر و ریزش مو دیده می‌شود و حتی در مواردی، موهای زیر بغل هم کاهش می‌یابد. علائم آن کاهش وزن زیاد با وجود تغذیه طبیعی، لرزش دست‌ها، تپش قلب ، عصبانیت و تغییرات پوست و مو است.

خارش پوست ، عدم تحمل گرما و برجسته شدن کره چشم (اگزوفتالمی) دردسرهایی هستند که اغلب این بیماران با آن دست به گریبانند.

خوشبختانه با یک آزمایش ساده خون می‌توان فعالیت تیرویید را اندازه گرفت و با درمان خوراکی یا دیگر درمان‌های رایج، مشکلات آن را کم کرد و به راحتی از آسیب پوست و مو جلوگیری نمود.

بنابراین علت ریزش موی شما، خارش پوستتان و خشکی آن را شاید بتوان صرفا در اختلالات تیرویید جستجو کرد. پس در موقع بروز این مشکلات، علاوه بر پزشک متخصص پوست، به یک پزشک متخصص غدد هم مراجعه کنید تا مطمئن شوید که مشکل از تیرویید شماست یا نه.

 

چه درمانی برای بیماری های تیروئید توصیه می شود؟
این استاد دانشگاه در مورد روند درمانی بیماری های تیروئید گفت: بسته به ماهیت یا ذات بیماری تیروئید، درمان آن شامل موارد ذیل است:
۱-  درمان کم کاری تیروئید، تجویز قرص های هورمونی تیروئید به منظور جبران کمبود آن می باشد.

۲- درمان پرکاری تیروئید با تجویز داروهایی است که تاثیر افزایش تولید هورمون تیروئید را مسدود می کنند. یا اینکه از ید رادیواکتیو با هدف انهدام بافت تیروئید استفاده می شود.

۳- سومین درمان پیشنهادی، برداشتن تیروئید با جراحی است.

اگر کسی گواتر داشته باشد، درمان آن بر اساس اخذ شرح حال، معاینه ی فیزیکی، انجام آزمایشات و پیشنهادات زیر برنامه ریزی می شود:
– مطالعه ی تصویر برداری اندازه، موقعیت و خصوصیت هر ندول را در غده ی تیروئید مشخص می کند.  این مطالعات تصویر نگاری شامل سی تی اسکن، سونوگرافی و یا ام آر آی است.

– آسپیراسیون با سوزن (FNA) روشی ایمن و بدون درد است. در این روش سوزن به محل توده ی گردنی واقع در تیروئید وارد شده و نمونه های بافتی و مایع از آنجا برداشته می شود. گاهی این اقدام همراه با سونوگرافی جهت راهنمایی سوزن به داخل ندولی که سبب گواتر شده است، انجام می شود. انجام FNA درد و عوارض کمتری داشته و اطلاعات نسبتا خوب و دقیقی از ماهیت خوش خیم و یا بدخیم ندول مذکور می دهد.

جراحی تیروئید
جراحی تیروئید در برخی موارد لازم است. اگر گزارش FNA تعیین کننده نبوده، یا مشکوک به سرطان اعلام شده و یا سرطان گزارش شود ، در هر سه مورد دخالت جراحی ضروری است. همچنین در مواردی که تصویر نگاری مشخصات ندول را نگران کننده گزارش کرده و یا اینکه دلالت بر بزرگتر شدن آن نماید، جراحی توصیه می شود.
زمانی که نای و مری تحت فشار قرار گرفته و سبب اختلال در بلع و یا تنفس بیمار شود نیز انجام عمل جراحی توصیه می گردد.

تیروئید چگونه جراحی می شود؟
در جراحی تیروئید، همه ی غده و یا بخشی از آن برداشته شده و  جراحی  نیز باید حتما در بیمارستان و تحت بیهوشی عمومی انجام شود.

در این جراحی معمولا لوب گرفتار همراه با توده یا ضایعه ی داخل آن برداشته می شود. در مواردی به منظور تعیین بدخیمی احتمالی، نمونه ی برداشته شده بلافاصله به آزمایشگاه فرستاده شده که توسط مطالعه ی سریع میکروسکوپی ماهیت بافتی آن مشخص می شود.

گاهی بر اساس نتیجه ی فروزن سکشن، نسبت به برداشتن کل غده ی تیروئید و حتی بافت های گردنی اطراف غده ی تیروئید اقدام می شود.

تصمیم برای برداشتن بافت کامل تیروئید در اتاق عمل توسط جراح بر اساس فروزن سکشن گرفته می شود و احتمال عمل جراحی وسیع تر تومور، قبل از جراحی به خانواده و خود بیمار اعلام می گردد.
یک روش دیگر جراحی، برداشتن لوب گرفتار و اتمام جراحی می باشد و بعد از دریافت جواب پاتولوژی قطعی، جراح تصمیم به عمل مجدد می گیرد.

توصیه های پس از جراحی
به دنبال جراحی اگر نیاز به دریافت دارو وجود داشته باشد، قبل از ترخیص از بیمارستان باید توضیح کافی به بیمار داده شود. دارو درمانی شامل تجویز هورمون تیروئید، کلسیم و ویتامین دی است.
بعضی از علائم ممکن است طی دو تا سه روز بعد از عمل مشخص نشوند. ولی در صورتیکه با علائم زیر مواجه شدید حتما با پزشک مشورت شود:
گزگز و مور مور شدن اطراف لب ها و دست ها، درد فزاینده ی زخم، تب، تورم، خروج ترشح از زخم و اختلال تنفسی.
اگر عمل جراحی برای سرطان تیروئید انجام شده باشد، درمان هورمونی جایگزین برای چند هفته به تعویق انداخته می شود. این اقدام سبب می شود که اسکن با ید رادیواکتیو، باقیمانده ی بافت تیروئید و وسعت انتشار سلول های بدخیم به غدد لنفاوی یا مناطق دیگر بدن را بهتر و دقیق تر مشخص نماید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *