تاثیر تغذیه بر روی بهبود زخم

تاثیر تغذیه بر روی بهبود زخم

چسب زخم

احتمالا اکثر افراد راه های مختلفی را برای بهبود زخم هایشان امتحان کرده اند. ما در این بخش تغذیه مناسب جهت بهبود زخم ها را برایتان شرح داده ایم. حتما بخوانید.

وقتی دچار جراحتی می‌شویم، عمل جراحی می‌کنیم یا دچار سوختگی می‌شویم، از اطرافیان توصیه‌های مختلفی می‌شنویم که در صورت رعایت کردن آن‌ها روند بهبود زخم سریع‌تر خواهد شد؛ اینکه بهتر است شیر بیشتری بنوشیم،  آناناس را حتماً در سبد میوه مصرفی روزانه‌مان قرار دهیم و برای پیشگیری از عفونت آب بیشتری بنوشیم، اما برخی توصیه‌ها هم درست نیستند و رعایت برخی دیگر حتی آثار منفی به دنبال خواهد داشت. این مطلب به توصیه‌هایی اختصاص دارد که رعایت آن‌ها برای بهبود سریع‌تر زخم‌ها مفید است.

 

ویتامین‌های گروه B و بهبود زخم

ویتامین‌های این گروه مولکول‌های آلی می‌باشند که در مواد غذایی وجود دارند و در بدن تولید نشده و از طریق غذا وارد بدن می‌گردند. این ویتامین‌ها تأثیرات فراوانی در روند بهبود زخم دارند.
همچنین عملکردهای کوآنزیمی آن‌ها در متابولیسم انرژی و پروتئین و سیستم ایمنی شناخته شده می‌باشد. روند بهبود زخم به دریافت کافی ویتامین‌های گروه B وابسته است.

 

ویتامین B1 (تیامین)

تیامین برای تبدیل گلوکز به پیرووات با کمک کوآنزیم NAD لازم می‌باشد. تیامین پیروفسفات نقش اساسی در متابولیسم انرژی دارد. کمبود ویتامین B منجر به کاهش قدرت کششی زخم و تأخیر در روند بهبودی می‌گردد.

ویتامین B2 (ریبوفلاوین)

ریبوفلاوین نقش مهمی در متابولیسم پروتئین به دلیل تأثیر ویژه در انتقال الکترون دارد و ثابت شده است که در موش‌های دچار کمبود ریبوفلاوین روند بهبود زخم به تأخیر افتاده و با افزودن ریبوفلاوین به رژیم موش‌ها این تأخیر جبران شده است.

ویتامین B5 (اسید پانتوتنیک)

اسید پانتوتنیک باعث افزایش سنتز کلاژن و افزایش پیوندهای عرضی کلاژن می‌گردد. ثابت شده است که فیبروبلاست‌ها در تشکیل کلاژن نقش دارند. از طرفی اسید پانتوتنیک هم در مهاجرت فیبروبلاست‌ها، تکثیر و سنتز پروتئین موثر است، بنابراین وجود آن به میزان کافی در بدن برای افزایش ضریب بهبودی زخم ضروری است.

ویتامین B6

این ویتامین در واکنش‌های ایمنی نقش دارد و از این طریق بر روند بهبود زخم تأثیرگذار است.

 

ویتامین C و بهبود زخم

کمبود ویتامین C باعث خشکی و شکنندگی زخم‌های بهبود یافته قبلی می‌گردد. همچنین کمبود دریافت آن باعث تأخیر روند بهبودی می‌گردد. ۱۰۰۰ میلی‌گرم مکمل ویتامین C در روز باعث کاهش ۴۰ درصدی زمان بهبودی زخم می‌گردد و استفاده از ۲۰۰۰ میلی گرم در روز ویتامین C باعث کاهش ۵۰ درصدی زمان بهبودی زخم می‌گردد. ثابت شده است که دریافت مکمل‌های این ویتامین به میزان ۵۰۰-۱۵۰۰ میلی گرم در روز برای بیماران دچار سوختگی بسیار مفید می‌باشد. از طرفی ویتامین C بر سیستم ایمنی تأثیرگذار بوده و باعث افزایش عملکرد سیستم ایمنی می‌گردد. همچنین خاصیت ضدمیکروبی آن هم بر سرعت بهبودی تأثیرگذار بوده و در جمع آوری رادیکال‌های آزاد تأثیر فراوانی دارد، بنابراین در مراحل اولیه بهبود زخم در جراحات ناشی از سوختگی بسیار موثر خواهد بود.
به دلیل تأثیر مستقیم اسیدآسکوربیک بر سنتز کلاژن، وضعیت آنتی‌اکسیدانی و تعدیل سیستم ایمنی یک مکمل مناسب برای بهبودی زخم می‌باشد، به همین دلیل توصیه شده است در زخم‌های سطحی از ۱۰۰۰ – ۵۰۰ میلی‌گرم در روز و در زخم‌های عمیق‌تر مانند سوختگی‌ها از ۲ – ۱ گرم در روز ویتامین C استفاده شود.

 

ویتامین A

ویتامین A از جنبه‌های دارویی در بسیاری از فرایندهای التهابی و بیماری‌های پوستی نقش دارد و مطالعات بسیاری تائید کننده نقش ویتامین A در درمان زخم‌های باز می‌باشند. فرایندهای موثر در روند بهبود زخم که نیاز به این ویتامین دارند شامل رشد سلول‌های اپی‌تلیال، سنتز گلیکوپروتئین‌ها و پروتئوگلیکان‌ها، ایمنی سلولی و واکنش‌های التهابی می‌باشند.

این ویتامین همچنین اثر معکوس ضدالتهابی استروئیدها را بر روند بهبود زخم خنثی می‌سازد. همچنین مکمل‌های ویتامین A باعث افزایش سنتز کلاژن می‌شوند و باعث تسریع رشد فیبروبلاست‌ها و افزایش تعداد رسپتورهای فیبروبلاست‌ها می‌گردند. استفاده از ۱۰۰۰ واحد در روز مکمل ویتامین A قبل از انجام اعمال جراحی باعث افزایش بهبودی زخم بعد از عمل می‌گردد. همچنین ثابت شده است که استفاده از ۲۵۰۰۰-۱۰۰۰۰ واحد ویتامین A در روز برای بیماران مبتلا به سوختگی‌های شدید روند بهبودی را افزایش می‌دهد.

ویتامین E

این ویتامین دارای نقش‌های متابولیکی بسیاری در بدن می‌باشد، از جمله تأثیر بر سیستم ایمنی و پاسخ‌های التهابی، چسبندگی پلاکت‌ها، انتقال لیپوپروتئین‌ها، متابولیسم پروتئین و اسیدنوکلئیک و تولید هورمون‌ها. همچنین باعث آزادسازی سلنیوم و حفاظت ویتامین A در برابر تجزیه شدن در بدن می‌شود. نقش ویتامین E در روند بهبود زخم هنوز بحث‌انگیز است. ویتامین E باعث کاهش تخریب‌های زخم از طریق جلوگیری از آزادسازی رادیکال‌های آزاد می‌شود. همچنین باعث تسهیل روند بهبود زخم از طریق بهبود واکنش ایمنی می‌گردد. رادیکال‌های آزاد از بهبودی زخم جلوگیری می‌کنند و ثابت شده است که کلاژن تحت تأثیر رادیکال‌های هیدروکسیل دناتوره می‌گردد. در واقع رادیکال‌های آزاد باعث تغییر شکل کلاژن می‌شوند.

ویتامین K

هنوز نقش این ویتامین در روند بهبود زخم به اثبات نرسیده است و نیاز به بررسی‌های بیشتری دارد.

ویتامین ها

روی یا زینک

یکی از مهم‌ترین املاحی که در بهبود زخم نقش دارند، روی یا زینک است. روی نقش مهمی در عملکرد سیستم ایمنی و عملکرد لنفوسیت‌ها و سنتز سلولی دارد. گوشت‌ها و مغزهایی مانند گردو، بادام، پسته و فندق منبع خوب روی و زنیک هستند. کمبود روی باعث تخریب سلول‌های اپیدرمی و بروز ضایعات پوستی و تاخیر در عملکرد سیستم ایمنی می‌شود.

 

کربوهیدرات ها و بهبود زخم

کربوهیدرات ها ترکیبات هستند که از قندهای ساده یا مونوساکاریدها تشکیل شده اند تاکنون بیشتر به نقش انرژی زایی سه قند ساده ی گلوکز، فروکتوز و گالاکتوز و سه دی ساکارید ساکاروز، مالتوز و لاکتوز و نقش انرژی زایی و فیبری کربوهیدرات های کمپلکس مانند سلولز، گلیکوژن و نشاسته پرداخته شده است.
امروزه بیش از ۲۰۰ نوع کربوهیدرات ساده شناخته شده که توسط گیاهان ساخته می شوند، ولی ۸ عدد از آن ها که شامل گالاکتوز، گلوکز، مانوز، N – استیل نورامینیک اسید، فروکتوز، ۶- N استیل گلوکز آمین، N- استیل گلوکز آمین و گزیلوز می باشند برای سلامتی ضروری شناخته شده اند.
به طورکلی، کربوهیدرات برای تامین انرژی مورد نیاز بهبود زخم، مورد نیاز می باشد، گلوکز یک ماده مغذی بحرانی مخصوصا در بیمارانی که دچار تراما و سوختگی شده اند می باشد، زیرا برای رشد سلولی، حرکت فیبروبلاست ها و فعالیت لوکوسیت ها ضروی است.
در شرایطی که سرعت متابولیسم بالا می رود و منابع کافی کوبوهیدراتی در دسترس نمی باشد، میزان تبدیل اسیدهای آمینه به گلوکز و گلوکونئوژنز کبدی افزایش می یابد که باعث تجزیه بافت عضلانی می گردد، بنابراین باید منابع کربوهیدراته به مقدار کافی تامین شوند.
سلول های پوستی برای تامین انرژی مورد نیاز خود به گلوکز نیاز دارند. با وجودی که تامین سطوح متعادل گلوگز برای بهبود زخم حیاتی می باشد، ولی بالا بودن گلوکز در شرایط چون هایپرگلیسمی (افزایش قند خون) تاثیر نامطلوبی دارد.
میزان نیاز به کربوهیدرات در افراد سالم ۶۰- ۴۵ درصد انرژی روزانه می باشد، ولی در شرایط بروز جراحات پوستی، میزان نیاز به کربوهیدرات به ۶۵- ۶۰ درصد افزایش می یابد.

 

چربی ها و بهبود زخم

چربی ها ترکیبات منحصر به فردی در رژیم غذایی می باشند که به صورت ذخیره ای در بدن تجمع می یابند. همچنین در ترکیب غشاء سلولی در بافت ها و ارگان ها وجود دارند.
فرآیندهای فیزیولوژیکی بهبود زخم تحت تاثیر فسفولیپازها و مهاجرت چربی ها از سلول ها برای تولید انرژی می باشند. بافت چربی سفید علاوه بر ذخیره انرژی، منبع سیتوکین های بیش التهابی هم می باشد.
در فرآیند بهبود زخم برای اکثر زخم ها نیاز به کالری افزایش می یابد. این امر مخصوصا در مورد جراحات شدید، سوختگی ها و بیماران در وضعیت بحرانی که واکنش استرس آن ها را در شرایط هایپر متابولیک قرار داده است، نمود بیشتری دارد.
واکنش به استرس از طریق هیپوتالاموس و به وسیله سیتوکین های پیش التهابی آغاز شده و در نتیجه باعث افزایش سطح هورمون های استرس مانند گلوکاکن، کورتیزول و کاتکول آمین ها می شود. این هورمون ها باعث شرایط کاتابولیک پروتئین و افزایش لیپولیز می گردند و به منظور تامین افزایش تقاضای انرژی از این شرایط، یک رژیم پُر پروتئین و پُر چربی برای تامین کالری و سنتز بافت جدید مورد نیاز می باشد.
در یک بررسی در موش ها نشان داده شد که قدرت کشش زخم های موش هایی که از امگا ۳ تغذیه کرده بودند، کمتر از آن هایی بود که در رژیم غذایی شان امگا ۶ وجود داشت، زیرا روغن ماهی مانع تکثیر بافت پیوندی  می گردد. نشان داده شده است که در مراحل اولیه بهبود زخم، اثرات ضد التهابی امگا ۳ باعث تاخیر در بهبود زخم می گردد، ولی در بیماران دچار سوختگی که سطح سرمی اسید آراشیدونیک و اسیدهای چرب امگا ۳ در پی جراحت سوختگی کاهش یافته است، مصرف مکمل امگا ۳ مفید می باشد.

 

پروتئین ها و بهبود زخم

فرآیند بهبود زخم یک مرحله دینامیک می باشد که در آن واسطه های مختلفی تداخل اثر دارند بسیاری از مکانیسم های جزئی و فرآیندهای پاتوفیزیولوژیکی این فرآیند هنوز در دست بررسی می باشند.
عمده ترین پروتئین درگیر در فرایند بهبود زخم، کلاژن است. در یک فرد سالم ترکیبات پروتئین و سلولی پوست متحمل فرآیندهای تجزیه و دوباره سازی می شوند.
تکثیر سلولی اکثراً در فیبروبلاست ها و کراتینوسیت ها و سنتز و تجزیه پروتئین در داخل سلول انجام می گیرد. بعد از بروز جراحت هر دو فرآیند متابولیکی جهت تعمیر پوست مجروح و باز گرداندن عملکرد طبیعی آن شتاب پیدا می کنند.
در شرایط جراحت شدید، فرآیندهای متابولیکی بهبود زخم تحت تأثیر تغییر انرژی کل بدن و متابولیسم پروتئین و انجام واکنش های هیپرمتابولیکی می باشد.
حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد پروتئین پوست کلاژن است و پروتئین عمده در فرآیند بهبود زخم می باشد تغییر سرعت سنتز کلاژن منعکس کننده فرآیند بهبود زخم می باشد. ثابت شده است که وضعیت تغذیه ای تمامی بدن تأثیر مهمی بر متابولیسم کلاژن و بهبود زخم دارد.
اصلاح وضعیت تغذیه ای پروتئینی تمامی بدن باعث تسریع روند بهبود زخم در بیماران جراحی شده و یا دچار سوختگی می گردد.
سوء تغذیه باعث کاهش سرعت سنتز کلاژن و بر هم خوردن تعادل پروتئینی در بدن می گردد. حمایت های تغذیه ای در این روند بسیار موثر هستند و باعث تعدیل فاکتورهای آنابولیک و بهبود فرآیند متابولیسم پروتئین های پوست می گردند.
عدم دریافت پروتئین کافی از طریق فرآیندهای طولانی شدن فاز التهابی، دشواری تولید پروتئوگلیکان و وجود اشکال در بازسازی زخم، مانع بهبود زخم می گردد.
نشان داده شده در مواردی که کمبود تغذیه ای وجود داشته، کامل شدن روند بهبود زخم و قدرت کشش آن نسبت به موارد دریافت کافی پروتئین باعث تاخیر در رسوب کلاژن، کاهش قدرت کششی پوست و افزایش میزان ابتلا به عفونت می گردد.
بررسی نقش اسیدهای آمینه در ارتقای فرآیند بهبود زخم در سال های اخیر بسیار مورد توجه بوده است. در این میان توجه خاصی بر آرژنین و گلوتامین معطوف بوده است.
از طرفی، سایر اسیدهای آمینه هم بر روند بهبودی تأثیرگذار می باشند. برای مثال، متیونین در تکثیر فیبروبلاست ها و سنتز کلاژن و سیستئین به عنوان یک کوفاکتور در سنتز کلاژن نقش دارد.
در بررسی های تجربی هم تاثیر این دو اسید آمینه ی سولفوردار بر روند بهبود زخم موش های دچار کمبود پروتئین به اثبات رسیده است.
اسیدهای آمینه منشعب باعث افزایش سنتز و کاهش کاتابولیسم پروتئین می گردند، ولی میزان دریافت پروتئین نباید بیشتر از ۵/۱ گرم  به ازاء هر کیلو گرم از وزن بدن در روز باشد، بلکه باید تعادلی در دریافت آن ها وجود داشته باشد

چسب زخم

غذاهای سرد

ممکن است ذائقه‌تان هم در این دوران تغییر کند بنابراین باید دنبال غذاهای دیگری باشید مثلاً غذاهای سرد و آن‌ها که عطر و بوی کمتری دارند مانند انواع پنیر، حبوبات و غذاهایی که با پنیر تهیه می‌شوند.

 

مایعات

دریافت مایعات یکی دیگر از مواردی است که هنگام دچار شدن به زخم باید به آن توجه داشت زیرا هم بر اثر جراحت حس تشنگی کاهش پیدا می‌کند و هم هضم و جذب پروتئین‌ها که برای بهبود زخم در پیش می‌گیرید نیاز بدن به آب را بالا می‌برد. نوشیدن آب سبزی‌ها و میوه‌ها به همراه غذا یا در میان‌وعده‌ها می‌تواند به بهبود سریع‌تر زخم‌ها کمک کند. مصرف آب، آب‌میوه و شیر از بهترین گزینه‌ها برای دریافت مایعات مورد نیاز روزانه است و خوردن میوه و سبزی‌های تازه و البته سوپ هم می‌تواند تا حدودی به دریافت مایعات مورد نیاز روزانه کمک کند.

 

برنامه غذایی منظمی داشته باشید

برنامه غذایی منظم از مهم‌ترین نکته‌هایی است که باید هنگام بروز جراحت به آن توجه شود. در صورت داشتن زخم یا جراحت سوختگی، روزانه ۳ وعده و ۳ تا ۴ میان‌وعده میل کنید و تمام گروه‌های غذایی را در این وعده‌ها بگنجانید تا مواد مغذی مختلف به بدنتان برسند.
ممکن است به دلیل مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و تحرک کمتر، کم اشتها شوید و فقط ۳ وعده غذایی میل کنید در حالی که این کار اشتباه است و بهتر است در روز ۵ تا ۶ وعده کوچک بخورید تا مواد مغذی مختلفی دریافت کنید. حتماً میان‌وعده‌ای بین صبحانه و ناهار، میان‌وعده‌ای بین ناهار و شام و میان‌وعده دیگری بعد از شام مصرف کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *