آشنایی با نارسایی های کبد و راه مقابله با آن

آشنایی با نارسایی های کبد و راه مقابله با آن

آشنایی با نارسایی های کبد و راه مقابله با آن

اطلاعات جامع و سودمند درباره ی نارسایی های کبدی و راه درمان آن را برای شما عزیزان گردآوری کرده ایم. توصیه میکنیم جهت آگاهی این بخش را حتما بخوانید.

کبد (جگر) اندام مهمی در بدن است که بدون آن ادامه حیات غیرممکن است. پانکراس(لوزالمعده) و کبد، نقش مهمی در هضم و متابولیسم مواد غذایی به‌عهده دارند. کیسه‌ی صفرا نیز اگر چه اندامی مهم است، ولی بدن به‌خوبی خود را با فقدان آن، تطبیق می‌دهد. آگاهی از ساختمان و عملکرد این اندام‌ها بسیار مهم و با ارزش است.
فیزیولوژی و عملکرد کبد:

کبد به وزن تقریبی ۱۵۰۰ گرم، بزرگترین غده‌ی بدن است و دو لوب اصلی، راست و چپ دارد.

کبد از دو منبع خونی تغذیه می شود:

شریان کبدی، که یک سوم خون کبد را تامین می‌کند و از آئورت منشا می‌گیرد، و ورید باب که دو سوم خون کبد را تامین می‌کند و خون گرفته شده از لوله ی گوارش را به آن می‌رساند. مجموعه‌ای از مجاری صفراوی نیز در کبد وجود دارند که صفرا (که منشأ آن سلول های کبدی است) از طریق این مجاری خارج می‌شود.

کبد قادر به تولید مجدد خود می‌باشد. وجود ۲۰- ۱۰ درصد از کل کبد برای ادامه‌ی حیات کافی است؛ ولی با خارج کردن آن از بدن، مرگ در عرض۲۴ ساعت اتفاق می‌افتد. کبد برای انجام بیشتر اعمال متابولیک بدن ضروری بوده و بیش از ۵۰۰ عمل مختلف را انجام می‌دهد.
کارهای اصلی کبد عبارت‌اند از:

– متابولیسم کربوهیدرات، پروتئین و چربی؛

– ذخیره و فعال کردن ویتامین‌ها و مواد معدنی؛

تبدیل آمونیاک به اوره؛

– متابولیسم استروئیدها؛

– عمل کردن به‌عنوان یک صافی؛برای محافظت در برابر سیل مواد مضری که به‌ خون سرازیر می‌شوند.

کبد صفرا تولید می‌کند، نمک‌های صفراوی برای هضم و جذب چربی و ویتامین‌های محلول در چربی استفاده می‌شوند و بیلی روبین محصول نهایی انهدام گلبول‌های قرمز، در کبد ترکیب شده و از طریق صفرا دفع می‌شود.

 

انواع نارسایی کبدی
دکتر شایسته ادامه داد: نارسایی کبدی می‌تواند به دو صورت حاد و مزمن ایجاد شود. در حالت حاد، هپاتیت‌های ویروسی و دارویی، بعضی از سموم شیمیایی، مصرف زیاد مشروب و اختلال عروقی کبد از مهمترین عواملی هستند که موجب ایجاد نارسایی حاد کبد در افراد می‌شوند.

علایم نارسایی حاد کبدی ممکن است در ابتدا به صورت علایم هپاتیت ظاهر شوند و در ظاهر، شکل کلی یک هپاتیت را داشته باشد. ممکن است فرد دچار زردی‌ چشم و یرقان شود که همزمان با بررسی علت، مشخص می‌شود که آنزیم‌های بدن افزایش یافته‌اند. این علایم تنها در مرحله اولیه ظاهر می‌شوند و در مرحله بعدی مشخص می‌شود که فرد دچار نارسایی کبدی است. شایسته درباره نارسایی‌های کبدی که به علت هپاتیت‌ها ایجاد می‌شوند، اظهار کرد: هپاتیت می‌تواند خفیف و شدید باشد و هرچه هپاتیت شدیدتر شود، نارسایی کبدی نیز خطرناک‌تر می‌شود. حدود ۹۰ درصد افرادی که در این حالت قرار می‌گیرند، فوت می‌کنند.

در نارسایی کبدی چه اتفاقی می‌افتد؟
در شرایط نارسایی کبدی مزمن، کبد ابتدا دچار تغییراتی کم شده و این تغییرات پس از گذشت زمان پیشرفت می‌کنند. همچنین هپاتیت‌های مزمنی هستند که تبدیل به سیروز کبدی می‌شوند. کبد در سیروز کبدی، ابتدا می‌تواند نیازهای بدن را تا حدودی برطرف کند و بعد از آن، وارد مرحله‌ای می‌شود که توانایی رفع نیازهای خیلی عادی را نیز ندارد، پس فرد دچار زردی چشم و صورت، اختلال انعقادی، ورم و جمع شدن آب در شکم می‌شود. بیمار همچنین دچار اختلال در سطح هوشیاری می‌شود و ممکن است حتی به کما برود. در حالت نارسایی کبدی حاد نیز فرد دچار اختلال انعقادی و کما می‌شود.

 

علائم نارسایی حاد کبدی

– زرد شدن پوست بدن و چشم ها (زردی یا یرقان)

– درد قسمت راست و بالای شکم (محل کبد)

– تهوع

– استفراغ

– احساس بدحالی

– به سختی تمرکز کردن

– حالت پریشانی و گم گشتگی و سرآسیمگی

– خواب آلودگی و بی حالی

 

علل نارسایی حاد کبد

زمانی که سلول های کبدی به طور قابل توجهی آسیب ببیند و نتوانند دیگر کار کنند، نارسایی حاد کبدی رخ می دهد. علل نارسایی حاد کبد عبارتند از:

۱- مسمومیت با استامینوفن: مصرف دوز بالای استامینوفن از شایع ترین علل نارسایی حاد کبدی است. اگر مقدار خیلی زیاد استامینوفن را یک مرتبه مصرف کنید و یا برای چند روز و در هر روز استامینوفن را بیشتر از حد توصیه شده توسط پزشک مصرف کنید، بخصوص اگر دچار بیماری مزمن کبدی هم باشید، نارسایی حاد کبدی رخ می دهد.

۲- داروهای مصرفی: برخی داروها مثل آنتی بیوتیک ها، داروهای غیراستروئیدی ضد التهابی و داروهای ضد تشنج می توانند باعث نارسایی حاد کبدی شوند.

۳- داروهای گیاهی: مکمل ها و داروهای گیاهی مثل پونه، افدرا و عرقچین (skullcap) می توانند باعث نارسایی حاد کبدی شوند.

۴- هپاتیت و سایر ویروس ها: هپاتیت های نوع A و B و E می توانند باعث نارسایی حاد کبدی شوند. سایر ویروس ها مثل ویروس هرپس سیمپلکس و سیتومگالوویروس نیز باعث نارسایی حاد کبدی شوند.

۵- سموم: مثل قارچ سمی و وحشی آمانتیا که گاهی اوقات با انواع خوراکی اشتباه گرفته می شود.

۶- بیماری خودایمنی: هپاتیت خودایمنی می تواند باعث نارسایی حاد کبدی شود. در این بیماری، سیستم ایمنی بدن به سلول های کبدی حمله می کند و باعث التهاب و آسیب می گردد.

۷- بیماری رگ های خونی کبد: بیماری عروق خونی مثل سندرم Budd-chiari می تواند مانع تشکیل سیاهرگ های کبد و در نتیجه نارسایی حاد کبدی شود.

۸- بیماری متابولیکی: برخی بیماری های متابولیکی نادر مثل بیماری ویلسون و کبد چرب حاد در بارداری، به ندرت باعث نارسایی حاد کبدی می شوند.

۹- سرطان ها: سرطان کبد یا سرطان هایی که از سایر قسمت های بدن به سمت کبد می روند، می توانند باعث نارسایی کبد شوند.

البته باید گفت بسیاری از موارد نارسایی حاد کبدی، علت مشخصی ندارند.

 

 

عوارض نارسایی حاد کبد

۱- ورم یا ادم مغزی: تجمع مایعات در مغز باعث ادم (ورم) مغزی و افزایش فشار در مغز می شود، در نتیجه بافت مغز از جای طبیعی خودش جابجا می شود. ادم مغزی همچنین باعث کمبود اکسیژن در مغز می شود.

۲- اختلالات خونریزی دهنده: کبد نارسا نمی تواند به مقدار کافی فاکتورهای انعقاد خون را که باعث لخته شدن خون موقع خونریزی می شوند، تولید کند. لذا کنترل خونریزی از زخم های گوارشی یا سایر جاهای بدن سخت است، چون خون به سرعت لخته نمی شود.

۳- عفونت ها: افراد مبتلا به نارسایی حاد کبدی در معرض خطر زیادی برای ابتلا به بیماری های عفونی هستند، بخصوص عفونت های خون، مجاری تنفسی و مجاری ادراری.

۴- نارسایی کلیه: نارسایی کلیه اغلب بعد از نارسایی کبدی بروز می کند، بخصوص اگر به علت مصرف مقادیر زیاد استامینوفن باشد، زیرا مقادیر زیاد این دارو هم کبد و هم کلیه ها را تخریب می کند.

 

 

آزمایشات و روش های تشخیص نارسایی حاد کبد

۱- آزمایش خون مثل تست زمان پروترومبین که مدت زمان لخته شدن خون را اندازه گیری می کند. در نارسایی حاد کبدی خون نمی تواند به سرعت لخته شود.

۲- آزمایشات تصویربرداری مثل سونوگرافی که میزان آسیب کبدی را نشان می دهد و به تشخیص علت بیماری کمک می کند.

۳- آزمایش بافت کبد از طریق نمونه برداری (بیوپسی)

 

 

چگونه می توان از نارسایی کبدی پیشگیری کرد؟
در نارسایی کبدی باید در ابتدا عوامل یا بیماری‌های زمینه‌ای و راه‌های انتقال بیماری‌ها شناسایی و رفع شوند. از مهمترین علل هپاتیت‌های مزمن، هپاتیت B و C است که موجب نارسایی کبدی می‌شوند. راه‌های انتقال بیماری‌ها، بیشتر وسایل آلوده‌ای هستند که خون آلوده را وارد بدن می‌کنند. سرنگ‌ها و سوزن‌های آلوده‌ای که افراد معتاد با آن‌ها تزریق انجام می‌دهند، انجام روابط جنسی پرخطر، خالکوبی و تاتو، استفاده از وسایل دندان‌پزشکی و جراحی استریل نشده و استفاده از وسایل شخصی به صورت مشترک در خانواده، عوامل انتقال بیماری‌ها و ایجاد نارسایی کبدی در افراد هستند. انتقال بیماری هپاتیت از طریق مادر به کودک و مصرف الکل، از دیگر عوامل ایجاد نارسایی کبد هستند.

 

 

راه های درمانی نارسایی حاد کبد

در بسیاری از موارد، درمان نارسایی کبد شامل کاهش عوارض آن و مهلت دادن به کبد برای بهبودی است.

۱- داروهای برطرف کننده مسمومیت: نارسایی حاد کبدی در اثر مقادیر زیاد استامینوفن یا قارچ سمی توسط داروهایی درمان می شود که اثرات سموم را در بدن خنثی می کنند.

۲- پیوند کبد: در بسیاری از موارد، نارسایی حاد کبد قابل درمان نیست. لذا پزشک جراح، کبد آسیب دیده را از بدن بیمار خارج می کند و به جای آن، یک کبد سالم (از بدن یک فرد دیگر) قرار می دهد.

درمان عوارض نارسایی حاد کبد

پزشک متخصص سعی می کند علائم بیماری را کنترل کند و از بروز عوارض آن پیشگیری نماید. این مراقبت ها عبارتند از:

۱- برطرف کردن تجمع مایعات در مغز: ادم مغزی باعث افزایش فشار در مغز می شود. لذا یک سری دارو برای کاهش تولید مایعات در مغز توسط پزشک تجویز می شوند.

۲- تشخیص عفونت ها: هر چند مدت یک بار، آزمایش خون و ادرار برای تشخیص عفونت های بدن توسط پزشک انجام می شود. اگر بیمار دچار عفونت باشد، پزشک داروهای درمان کننده عفونت را تجویز خواهد کرد.

۳- جلوگیری از خونریزی شدید: نارسایی حاد کبدی باعث خونریزی زیاد از زخم های گوارشی می گردد. لذا پزشک متخصص، داروهای لازم را برای کاهش خطر خونریزی تجویز می کند. اگر بیمار در اثر خونریزی داخلی، خون زیادی از دست بدهد، نیاز به تزریق خون خواهد داشت.

 

 

مصرف خودسرانه دارو، ممنوع
دکتر شایسته با بیان این که کمتر دارویی است که به کبد صدمه‌ای نزند، اظهار کرد: استفاده از داروهایی مانند استامینوفن کدئین و مصرف داروهای گیاهی و غیراستاندارد و استفاده از داروها با معرفی از سوی دیگر افراد بدون تجویز پزشک، می‌توانند عواملی باشند که موجب نارسایی کبدی در فرد شوند.
شایسته درباره ایجاد نارسایی کبدی در افراد بزرگسال و جوان‌ترها گفت: شانس ابتلا به نارسایی کبدی به علت آن بستگی دارد. در بزرگسالان شانس مبتلا شدن به هپاتیت بیشتر است و علایم و پیامدهای آن نیز می‌تواند خیلی شدیدتر شود ولی در سنین پایین اگر هم افراد دچار هپاتیت نوع A و B شوند، بیماری علایم کمتری را از خود نشان می‌دهد.

توصیه‌هایی برای همه برای پیشگیری از ابتلا به نارسایی کبدی
وی برای پیشگیری از ابتلا به نارسایی کبدی توصیه کرد: افراد در ابتدا باید نکات بهداشتی را رعایت کنند. در هنگام رفتن به آرایشگاه وسایل شخصی خود را به همراه داشته باشند، هر کدام از اعضای خانواده از وسایل شخصی خود استفاده کرده و از داروهایی که بدون تجویز پزشک معرفی می‌شوند؛ جدا خودداری کنند. همچنین افراد، از مصرف قارچ‌هایی که بسته‌بندی نشده‌اند خودداری کنند چون یکی از عوامل ایجاد هپاتیت همین قارچ‌های آلوده است که در نهایت منجر به نارسایی کبدی می‌شود.

 

۱۰ راه جلوگیری از نارسایی حاد کبد

۱- به دستورالعمل داروی مصرفی خود عمل کنید.

اگر استامینوفن یا داروی دیگری مصرف می کنید، قبل از مصرف، به طور دقیق میزان داروی مصرفی را در نسخه پزشک یا دستورالعمل مصرف دارو بخوانید و هرگز بیشتر از مقدار تجویز شده توسط پزشک مصرف نکنید.

۲- موقع مراجعه به پزشک تمام داروهای مصرفی خود را به او بگویید، چه گیاهی و چه شیمیایی، زیرا برخی داروها با یکدیگر تداخل می کنند و عوارض بدی بر جای می گذارند.

۳- از رفتارهای پرخطر دوری کنید.

از مواد مخدر دوری کنید. هنگام خالکوبی بدن (مثل تاتوی ابرو یا خط لب یا خط چشم) و پیرسینگ بدن (سوراخ کردن بدن و آویزان کردن وسایل تزئینی) مراقب باشید وسایل مورد استفاده برای این کار، کاملا استریل و بهداشتی و تمیز باشند.

۴- واکسن بزنید.

اگر در معرض خطر ابتلا به هپاتیت هستید و یا اگر دچار هر نوع هپاتیتی هستید و یا بیماری مزمن کبدی دارید، با پزشک در مورد تزریق واکسن هپاتیت B صحبت کنید. واکسن هپاتیت نوع A نیز وجود دارد.

۵- از تماس با خون و مایعات بدن سایر افراد دوری کنید.

ویروس هپاتیت می تواند از طریق خون یا مایعات بدن بیمار به سایر افراد منتقل شود. لذا از استفاده تیغ اصلاح صورت، مسواک و یا سوزن و سرنگ (آمپول) دیگران خودداری کنید.

 

۶- قارچ سمی نخورید.

تشخیص قارچ سمی از نوع خوراکی (غیر سمی) سخت است. لذا موقع گشت و گذار در جنگل و کوه و…، از خوردن هر نوع قارچی خودداری کنید.

۷- هنگام استفاده از اسپری مواد شیمیایی مراقب باشید.

هنگام استفاده از اسپری تمیز کننده، خوشبو کننده هوا، حشره کش ها، سموم گیاهی، اسپری رنگ و…، در و پنجره های اتاق را باز کنید یا تهویه را روشن کنید تا هوای اتاق عوض شود و یا ماسک به دهانتان بزنید. قبل از استفاده از این محصولات، برچسب و دستورالعمل استفاده از آنها را که توسط کارخانه نوشته شده است بخوانید.

۸- مراقب چیزی که روی پوستتان می نشیند باشید.

هنگام استفاده از حشره کش ها و سایر سموم شیمیایی، پوست خودتان را با دستکش، لباس آستین بلند، شلوار بلند، جوراب، کلاه یا روسری و ماسک بپوشانید.

۹- برنامه غذایی سالمی داشته باشید.

سعی کنید مصرف غذاهای گیاهی و انواع میوه ها و سبزیجات را افزایش دهید. غذاهای چرب و سرخ کرده را خیلی خیلی کم مصرف کنید.

۱۰- وزن سالم خود راحفظ کنید.

چاقی باعث بروز بیماری کبد چرب غیرالکلی می شود که شامل کبد چرب، هپاتیت و سیروز کبدی است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *